Ze stuurde haar man naar zijn werk. Ze zou het zelf wel redden. Het was immers een routineuze ingreep — zo had de cardioloog het omschreven, en zo voelde het ook. Catja de Rijk liep die ochtend alleen het ziekenhuis in. Tien minuten later stopte haar hart. En begon iets wat ze nooit meer is vergeten.
Een hartstilstand die niemand zag aankomen
Een hartstilstand kondigt zich zelden aan. Zeker niet als je al vijftien jaar hartpatiënt bent, gewend aan je medicatie, vertrouwd met je klachten en nuchter genoeg om een ingreep alleen te ondergaan. Catja de Rijk was dat allemaal. Ze leed aan angina pectoris — hartkramp — en had in 2006 al een eerste hartcatheterisatie ondergaan, zonder problemen. Toen haar klachten in 2015 opnieuw opspeelden, stelde haar cardioloog een nieuwe voor. Ze stemde in zonder aarzeling.
Op 13 april 2015 meldde ze zich bij het AMC in Amsterdam. Haar man Ruud wilde meegaan naar binnen — hij had er een naar gevoel bij. Maar Catja stond erop dat hij doorreed naar zijn werk. Ze zou zichzelf wel redden. In de operatiekamer trof ze een volle bezetting aan, een man of acht, en vroeg zich even af waarom er zoveel mensen nodig waren voor een onderzoek. Niemand vertelde haar dat. Ze werd klaargemaakt, kreeg plaatselijke verdoving in de lies en wachtte.
Tien minuten nadat de cardioloog begon, kreeg ze pijn op de borst. Vertrouwde pijn — maar nu anders. Zwaarder. Ze kromp ineen. Tegelijkertijd gingen alle apparaten in de ruimte met veel lawaai af. Personeel begon te rennen. In de ogen van de arts zag ze paniek. En toen, in één beweging, voelde ze de kracht uit haar lichaam wegtrekken — van haar voeten omhoog, naar haar schouders, haar vingertoppen. De pijn verdween. En daarvoor in de plaats kwam iets wat ze nog nooit had gevoeld.
Rust. Zo diep en zo volledig dat er geen woord voor bestaat. Ze dacht niet aan Ruud. Niet aan haar zonen. Niet aan haar leven. Later zou ze daar moeite mee hebben — hoe kon ze op dat moment niet aan haar dierbaren denken? Maar op die tafel was er simpelweg geen ruimte voor. Er was alleen die rust. En de stille, rustige zekerheid: dit was het dan.
Wat een hartstilstand met mensen doet — en waarom sommigen daarna terugkeren met een bijna dood ervaring — is een vraag die wetenschappers al decennia bezighoudt. Catja de Rijk wist daar op dat moment niets van. Ze had nog nooit van het fenomeen gehoord. Alles wat ze wist, was dat die rust zaligmakend was. En dat ze er niet weg wilde. Meer over haar leven en werk na die dag vind je op haar officiële website.
Want terwijl het team om haar heen vocht om haar terug te halen, gleed Catja ergens anders naartoe. Een plek die ze later zou omschrijven als het mooiste wat haar ooit is overkomen. Wil je eerst begrijpen wat een bijna dood ervaring precies is? Lees dan onze complete gids over bijna dood ervaringen.
De bijna dood ervaring — de tunnel
Ze was zonder armen en benen. Dat is het eerste wat ze beschrijft als ze vertelt over wat er daarna kwam. Geen lichaam. Alleen zijzelf — wat ze omschrijft als haar ziel. En die ziel gleed een tunnel in.
De tunnel was enorm. Zeven meter doorsnee, schat ze — al geeft ze zelf aan dat maten daar weinig betekenis hadden. Wat ze wél precies weet, zijn de kleuren. Zachte tinten. Zacht oranje, geel, rood. Ze heeft ze later opgezocht op internet en ze niet kunnen vinden — de kleuren die ze zag waren te zacht, te vloeiend, te anders dan wat een scherm kan weergeven. Ze vloeiden in elkaar over als bij een regenboog, maar dan zachter. Stiller. Meer van binnen dan van buiten.
In die tunnel zweefde ze van links naar rechts. Langzaam. In slow motion langs de zachte randen. Volkomen alleen — en geen seconde eenzaam. Dat onderscheid is belangrijk voor haar. Eenzaamheid veronderstelt een gemis. Dit was het tegenovergestelde. Dit was volledigheid. Een gevoel van zoveel, zo groot, zo mooi dat ze er nog altijd moeite mee heeft het te beschrijven. Niet omdat de herinnering vaag is. Maar omdat de woorden tekortschieten.
Aan het einde van de tunnel was het licht. Wit, helder — maar niet verblindend. In de zon kun je niet kijken. In dit licht kon ze prima kijken. Ze werd er zelfs naartoe getrokken. En vanuit dat licht sproeide iets over haar heen — zoals een douche, maar dan van druppels licht. Die druppels gingen dwars door haar heen. Ze omschrijft het als aangeraakt worden. Als gereset worden. Bam. En ze was er.
Wat ze daar ervoer was liefde. Maar niet de liefde die ze kende. Ze heeft een prachtig huwelijk, een hecht gezin, een leven vol mensen van wie ze houdt. Toch gaat de liefde die ze in die tunnel voelde daar ver bovenuit. Overweldigend. Onvoorwaardelijk. Alsof ze ermee overladen werd. Als mensen het God willen noemen, zegt ze, prima. Zelf doet ze dat niet. Voor haar was het de grootste, allesomvattende liefde — en meer woorden heeft ze er niet voor nodig.
Dit is de kern van wat mensen beschrijven na een bijna dood ervaring na een hartstilstand — en het is precies de consistentie die onderzoekers al decennia niet kunnen negeren. Mensen van alle culturen, religies en achtergronden beschrijven hetzelfde licht, dezelfde liefde, dezelfde rust. KRO-NCRV documenteerde meerdere van dit soort verhalen en constateerde steeds hetzelfde patroon — een tunnel, een licht, een liefde die alles overtreft.
Voor Catja duurde het allemaal seconden. Of eeuwen. Tijd bestond daar niet op de manier waarop wij die kennen. Wat ze wél weet, is dat ze op een gegeven moment een stem hoorde. Duidelijk. Rustig. Jij moet terug — je hebt een taak te vervullen. En toen — bam. Meer over hoe de wetenschap dit soort ervaringen interpreteert lees je in ons artikel over Pim van Lommel — de cardioloog die dertig jaar onderzoek deed naar precies dit fenomeen.
Boos omdat ze terug moest
Bam. Dat is het woord dat ze gebruikt. Één lettergreep. Een elektrische schok van de defibrillator en ze lag weer op de operatietafel. De tunnel was weg. Het licht was weg. De liefde was weg. En Catja de Rijk was boos.
Niet verward. Niet bang. Boos. Ze had daar willen blijven. Die reis — zo noemt ze het — had ze niet willen laten onderbreken. Het personeel hing boven haar met verslagen gezichten die even daarna opklaarden van opluchting. Ze zagen een vrouw die ze zojuist hadden teruggehaald van de rand van de dood. Catja zag mensen die haar hadden weggehaald van de mooiste plek die ze ooit had bezocht. Ze maakte haar excuses voor haar emoties. De verpleegkundige zei: het is ook niet niks wat je hebt meegemaakt.
Niemand vertelde haar wat ze precies had meegemaakt. Geen arts, geen verpleegkundige, niemand. Ze wist alleen dat er iets groots was gebeurd. Iets wat haar niet losliet. Ze was vreselijk emotioneel — dagen heeft dat geduurd. Tegelijkertijd merkte ze iets bijzonders: de boosheid die ze had gevoeld op de tafel was de laatste keer in haar leven dat ze echt boos was geworden. Sindsdien kent ze geen boosheid meer. Niet als prestatie, niet als oefening — gewoon niet meer. Het is er simpelweg niet.
Na één nacht in het ziekenhuis mocht ze naar huis. De schade aan haar hersenen door de hartstilstand was merkbaar — ze kon slecht traplopen, had moeite met spreken, kon niet op woorden komen. Als ze moe was kon ze nauwelijks een boodschappenlijstje maken. Twaalf weken hartrevalidatie volgden, met begeleiding van een psycholoog. Het lichaam moest herstellen. Maar wat er van binnen was veranderd, liet zich niet revalideren.
Dat de terugkeer na een hartstilstand zo ingrijpend kan zijn, is iets wat veel overlevenden herkennen. Niet alleen fysiek — ook emotioneel en spiritueel. De wereld ziet er hetzelfde uit. Maar jijzelf niet meer. Hartpatiënten Nederland documenteerde meerdere verhalen van mensen die na een hartstilstand worstelden met precies deze kloof — tussen wie ze waren en wie ze daarna werden.
Voor Catja was die kloof groot. Maar ze had er nog geen woorden voor. Die zouden pas later komen — via een therapeut, een boek en een congres vol mensen die precies begrepen wat ze had meegemaakt. Eerst was er die nacht thuis. En de verschijning in de badkamer.
Oma in de badkamer
Drie dagen na haar ontslag. Midden in de nacht. Catja loopt naar de badkamer — zoals altijd in het donker, ze heeft het licht nooit nodig. Ze komt de deuropening door en ziet links in de hoek haar overleden oma zitten. Vriendelijk. Een lieve lach. Een blauwe waas om haar heen.
Ze schrok zich rot. Niet omdat het dreigend was — integendeel, het straalde liefde uit. Maar omdat ze niet begreep wat ze zag. Haar hartslag mocht vanwege de hartstilstand niet boven de 83 komen. Die vloog omhoog. Ze trok zich vast aan de deur en liep zo snel als ze kon naar de slaapkamer. Ze maakte Ruud wakker. “Oma zit in de badkamer.” Hij zag de paniek. Is kalm opgestaan. Is gaan kijken. Kwam terug. “Schat, ik zie oma niet.”
Het was haar allereerste ervaring na de hartstilstand met een overledene. Ze wist toen nog niet dat het niet de laatste zou zijn. Ze wist niet eens dat zoiets normaal was — dat mensen na een bijna dood ervaring soms contact lijken te krijgen met mensen die er niet meer zijn. Ze wist alleen dat ze zojuist iets had gezien wat Ruud niet kon zien. En dat deed haar twijfelen aan zichzelf. Ben ik gek aan het worden?
Die gedachte zou haar lange tijd achtervolgen. Want de ervaringen bleven komen. Mensen kwamen op bezoek en ze voelde hun pijn — letterlijk. Rugpijn, kniepijn, dingen die niet van haarzelf waren maar van de persoon tegenover haar. Ze hield het voor zich. Ze durfde het niet te delen. De hoogsensitiviteit die ze altijd al had gehad was na haar hartstilstand enorm aangescherpt — geluiden kwamen harder binnen, beelden gingen te snel, de televisie was ondraaglijk. Haar kinderen praatten gewoon. Voor haar klonk het tachtig keer zo hard.
Dat dit een bekend patroon is na een bijna dood ervaring, weten onderzoekers al decennia. De verhoogde gevoeligheid, de veranderde waarneming, het contact met overledenen — het zijn naeffecten die wereldwijd consistent worden gerapporteerd door mensen die terugkeerden van de grens van de dood. Niet als uitzondering. Als regel. Waarom dat zo is en wat het zegt over de aard van bewustzijn — dat is precies de vraag die wetenschappers nog altijd bezighoudt. Lees meer in ons artikel over waarom steeds meer wetenschappers geloven dat bijna dood ervaringen écht zijn.
Voor Catja was het voorlopig geen wetenschappelijke vraag. Het was een persoonlijke worsteling. Ze had een hartstilstand overleefd, iets onbeschrijfelijks meegemaakt en keerde terug in een wereld die precies hetzelfde leek — maar voor haar volledig anders aanvoelde. De erkenning zou komen. Maar eerst moest ze leren omgaan met wat er door haar heen kwam.
Naeffecten — hoogsensitiviteit en schouwingen
Ze stond in de keuken. Aan het afwassen. Ruud liep er ook rond. Geen bijzonder moment, geen meditatie, geen bewuste poging om iets te ontvangen. En toen hoorde ze een stem. Helder. Rustig. Er komt een aanslag morgen. Ze zei het tegen Ruud. Hij hoopte van niet. De volgende ochtend opende ze haar telefoon en zag het nieuws: aanslag in Brussel.
Het waren dit soort momenten die Catja de Rijk langzaam leerden vertrouwen op wat ze voelde. Niet omdat ze het zocht. Maar omdat het bleef komen — of ze er klaar voor was of niet. Ze noemt het schouwingen. Dingen die ze doorkrijgt. Soms klein, soms groot. Soms troostend, soms zwaar. Een keer kreeg ze door dat er een dodelijk ongeluk zou komen op de A6. Ze wist niet eens of die weg bestond. Ruud bevestigde het. Die dag hield ze het nieuws in de gaten. Niets. De volgende dag, in de wachtkamer van het ziekenhuis, tikte Ruud haar aan. Een nieuwsregel op het scherm: drie doden op de A6. Het ongeluk was op zondag gebeurd — maar pas maandag in het nieuws gekomen.
Dat zijn de verhalen die mensen doen twijfelen — aan haar, soms ook aan zichzelf. Maar Catja twijfelt niet. Het gevoel is te sterk. Te consistent. Te vaak bevestigd. Niemand krijgt haar aan het twijfelen, zegt ze. En dat is niet arrogantie — het is de kalmte van iemand die jarenlang heeft geleerd te vertrouwen op iets wat ze niet kan uitleggen maar ook niet kan negeren.
Naast de schouwingen bleef de hoogsensitiviteit een grote rol spelen. Mensen kwamen op bezoek en ze voelde wat ze niet uitspraken. Ze voelde pijn in haar lichaam die niet van haar was. Ze schreef het op voor ze iemand ontving — zodat ze achteraf kon laten zien dat ze het van tevoren had gevoeld. Want mensen geloven je niet als je het achteraf vertelt, weet ze. Bovendien hield het haar scherp. Het dwong haar om te onderscheiden wat van haar was en wat van een ander.
Dat dit soort naeffecten consistent worden gerapporteerd na een hartstilstand en bijna dood ervaring is inmiddels goed gedocumenteerd. Verhoogde intuïtie, gevoeligheid voor anderen, soms paranormale ervaringen — het patroon keert terug bij mensen over de hele wereld. In een uitgebreide podcastaflevering bij MarcoToday vertelt Catja hoe ze geleidelijk leerde leven met deze nieuwe dimensie van zichzelf — en hoe ze het uiteindelijk als cadeau ging zien in plaats van als last.
Want het was een cadeau — ook al voelde het in het begin als allesbehalve dat. Hoe Catja uiteindelijk haar weg vond, haar stem vond en haar missie vond — dat lees je in de volgende paragraaf. En hoe anderen met dezelfde zoektocht omgingen lees je bij John Burke — die meer dan duizend van dit soort verhalen verzamelde en er een leven aan wijdde.
Van fotograaf naar spiritueel coach
Drie maanden voor haar hartstilstand zat Catja op een zondagochtend achter haar laptop. Ze volgde een webinar van coach Michael Pulacci. Ergens in dat webinar viel een zin — één zin — die haar raak trof. Als je van binnen een verlangen hebt, streef ernaar. Ze wilde de laptop dichtgooien. Ze liep naar Ruud. “Ik ga stoppen met mijn bedrijf.” Hij keek haar aan. “Wat is er met jou aan de hand?”
Ze had geen plan. Geen idee wat ze dan wél zou gaan doen. Alleen een gevoel. Iets met mensen, zei ze. Misschien een opleiding. Ze nam geen nieuwe opdrachten meer aan, maakte haar agenda leeg en wachtte af. Precies drie maanden later kreeg ze de hartstilstand. De beslissing die ze had genomen vanuit een vaag innerlijk verlangen — bleek de voorbereiding te zijn geweest op alles wat daarna kwam.
In de tunnel had ze een stem gehoord. Duidelijk. Rustig. Jij moet terug — je hebt een taak te vervullen. Ze wist niet wat die taak was. Maar ze voelde dat die er was. En terugkijkend ziet ze hoe alles op zijn plek valt. De beslissing om te stoppen. De hartstilstand. De schouwingen. De hoogsensitiviteit. Het waren geen losse toevalligheden — het waren stappen op een pad dat al voor haar was uitgestippeld voordat ze het zelf wist.
Inmiddels is Catja de Rijk spiritueel coach. Ze begeleidt mensen dagelijks — mensen die vastzitten in hun boosheid, hun verdriet, hun verlies. Ze ontvangt boodschappen van overleden dierbaren die voor haar cliënten van betekenis zijn. Ze schrijft ze van tevoren op, zodat mensen kunnen zien dat ze het niet achteraf heeft bedacht. En ze ziet hoe mensen ontspannen, verzachten, emotioneel worden. Na een uur zijn ze bekaf, zegt ze. Zo intens is het. Voor hen — en voor haar.
Daarnaast schreef ze een boek. Het kan ons allemaal gebeuren — de titel zegt alles over haar boodschap. Een hartstilstand en een bijna dood ervaring zijn geen ervaringen die voorbehouden zijn aan bijzondere mensen met een bijzonder lot. Ze kunnen iedereen overkomen. En als ze overkomen, veranderen ze alles. Het boek is beschikbaar via Boekscout en geeft een eerlijk, warm en persoonlijk inkijkje in alles wat Catja heeft meegemaakt — van de operatietafel tot haar dagelijkse werk als coach.
Ze noemt zichzelf geen medium. Dat is een woord dat niet bij haar past. Ze is Catja — met iets extra’s. En dat extra heeft ze niet gekozen. Het is haar overkomen. Op een operatietafel in Amsterdam, op 13 april 2015. Wil je meer verhalen zien van mensen die na een hartstilstand of andere ervaring terugkeerden met een volledig nieuw perspectief op het leven? Bekijk dan ook de indringende Netflix-documentaire Surviving Death.
Wat een hartstilstand en bijna dood ervaring ons leren
Het verhaal van Catja de Rijk is bijzonder. Maar het is niet uniek. Dat is misschien wel het meest veelzeggende aan wat zij meemaakte — dat er wereldwijd tienduizenden mensen zijn die precies hetzelfde beschrijven. Een hartstilstand. Een tunnel. Een licht. Een liefde die alles overtreft. Een terugkeer die ze niet wilden. En een leven dat daarna nooit meer hetzelfde was.
Hoe vaak een hartstilstand samengaat met een bijna dood ervaring is nauwkeurig onderzocht. Uit prospectief onderzoek blijkt dat tussen de tien en twintig procent van de mensen die een hartstilstand overleven een bijna dood ervaring rapporteert. Dat klinkt als een kleine minderheid — maar als je bedenkt hoeveel mensen jaarlijks worden gereanimeerd, gaat het om tienduizenden ervaringen per jaar wereldwijd. De meeste daarvan worden nooit gedeeld. Uit angst voor onbegrip. Uit schaamte. Of simpelweg omdat er geen woorden voor zijn.
Wat wetenschappers daarin het meest opvalt, is de consistentie. Mensen die nog nooit van het fenomeen hebben gehoord — zoals Catja zelf — beschrijven dezelfde elementen als mensen die er alles over hebben gelezen. Kinderen beschrijven hetzelfde als volwassenen. Mensen uit Japan beschrijven hetzelfde als mensen uit Nederland. Dat patroon is te consistent om toevallig te zijn. En het is te universeel om volledig verklaard te worden door culturele verwachting of persoonlijke verbeelding.
Bovendien laat het onderzoek zien dat de naeffecten van een bijna dood ervaring na een hartstilstand significant anders zijn dan die van mensen die een hartstilstand overleefden zonder bijna dood ervaring. De angst voor de dood verdwijnt. Empathie groeit. Materiële waarden verliezen hun grip. Mensen veranderen van baan, van richting, van perspectief. Niet omdat ze bijna dood zijn geweest — maar omdat ze iets hebben gezien en gevoeld dat hun kijk op het leven fundamenteel heeft verschoven. Catja is daar een levend voorbeeld van. Maar ze staat daarin bepaald niet alleen. Lees hoe dit patroon terugkeert bij bekende mensen met een bijna dood ervaring.
Wat het verhaal van Catja — en de duizenden vergelijkbare verhalen wereldwijd — ons uiteindelijk leren, is iets eenvoudigs en tegelijk groots. De dood is minder definitief dan we denken. De liefde is groter dan we kunnen bevatten. En het leven dat we hier leiden, hoe mooi of hoe zwaar ook, is slechts een deel van iets wat veel verder reikt. Dat is geen religieuze claim. Het is wat mensen meenemen van de grens. Keer op keer. Ongeacht wie ze zijn. Meer over de wetenschappelijke basis hierachter lees je op Wikipedia.
Catja de Rijk noemt haar hartstilstand het mooiste cadeau dat ze ooit heeft ontvangen. Haar kinderen en man weten: als ze volgende week overlijdt, kijkt ze uit naar de reis die ze nog een keer mag maken. Dat is geen wanhoop. Dat is de rust van iemand die weet wat er wacht. En die ondertussen hier, op aarde, haar taak vervult.
Veelgestelde vragen over hartstilstand en bijna dood ervaring
Rondom hartstilstand en bijna dood ervaringen leven veel vragen. Hieronder beantwoorden we de meest gestelde zo volledig en eerlijk mogelijk.
1. Hoe vaak heeft iemand een bijna dood ervaring na een hartstilstand?
Onderzoek laat zien dat tussen de tien en twintig procent van de mensen die een hartstilstand overleven een bijna dood ervaring rapporteert. Dat percentage lijkt laag, maar wetenschappers vermoeden dat het werkelijke aantal hoger ligt. Veel mensen zwijgen over hun ervaring — uit angst voor onbegrip, of omdat ze geen woorden hebben voor wat ze meemaakten.
Bovendien blijkt dat niet de ernst of duur van de hartstilstand bepaalt wie een bijna dood ervaring krijgt. Cardioloog Pim van Lommel toonde in zijn grootschalige Lancet-studie aan dat geen enkele fysiologische of farmacologische factor betrouwbaar voorspelt wie het meemaakt en wie niet.
2. Wat voelen mensen tijdens een hartstilstand?
Dat verschilt per persoon. Sommigen beschrijven bewusteloosheid zonder enige herinnering. Anderen — zoals Catja de Rijk — beschrijven een intens bewuste ervaring: een diepe rust, het gevoel dat de kracht uit het lichaam trekt, gevolgd door een tunnel, licht en een overweldigende liefde. Die laatste groep rapporteert bijna altijd dezelfde kern van elementen, ongeacht achtergrond of geloof.
Wat opvalt is dat mensen die een bijna dood ervaring hadden tijdens een hartstilstand dit vaak beschrijven als helderder en reëler dan welke andere herinnering ook. Niet als droom, niet als hallucinatie — maar als directe ervaring.
3. Verandert een bijna dood ervaring na een hartstilstand je leven?
Vrijwel altijd — en consistent. De angst voor de dood verdwijnt. Empathie en medeleven groeien. Materiële waarden verliezen hun betekenis. Mensen zoeken meer zingeving, meer verbinding, meer liefde. Dat zijn geen tijdelijke effecten. Longitudinaal onderzoek toont aan dat deze veranderingen tientallen jaren later nog even sterk aanwezig zijn.
Voor Catja de Rijk betekende het een volledig nieuwe richting — van fotograaf naar spiritueel coach, van iemand die boos kon worden naar iemand die geen boosheid meer kent. Niet als prestatie. Als gevolg van wat ze zag en voelde op die operatietafel.
4. Is een bijna dood ervaring na een hartstilstand gevaarlijk voor je herstel?
De ervaring zelf is niet gevaarlijk — maar de integratie ervan kan zwaar zijn. Veel mensen worstelen na een hartstilstand al met fysiek herstel: verminderde motoriek, geheugenproblemen, vermoeidheid. Als daar een intense bijna dood ervaring bij komt die ze niet kunnen plaatsen en niet durven delen, kan dat extra belastend zijn.
Catja ervoer dat ook — de overprikkeling, de verschijningen, de schouwingen. Het was verwarrend en soms beangstigend. Wat hielp was erkenning — van haar therapeut, van haar man, van lotgenoten. Voor mensen die dit herkennen is er inmiddels meer kennis en begeleiding beschikbaar dan ooit.
5. Waar kan ik meer verhalen horen over bijna dood ervaringen na een hartstilstand?
Op ons YouTube-kanaal Een Nieuw Begin delen mensen hun ervaringen openlijk en ongefiltered — waaronder het volledige interview met Catja de Rijk. Geen scripts, geen filters, alleen echte verhalen van mensen die terugkeerden van de grens van de dood.
Abonneer je en ontdek verhalen die je nooit meer vergeet.
