Er zijn wetenschappers die hun vakgebied bestuderen. En dan zijn er wetenschappers die hun vakgebied voorgoed veranderen. Pim van Lommel behoort tot de tweede categorie — een Nederlandse cardioloog die durfde te vragen wat zijn collega’s liever niet hardop stelden: wat als bewustzijn meer is dan het brein? Wat als de dood niet het einde is?
Wie is Pim van Lommel?
Pim van Lommel werd geboren op 15 maart 1943 in Laren, Noord-Holland. Hij studeerde geneeskunde aan de Universiteit Utrecht, specialiseerde zich in de cardiologie en begon in 1977 als cardioloog in het Rijnstate Ziekenhuis in Arnhem — een functie die hij meer dan vijfentwintig jaar zou vervullen. Op het eerste gezicht een klassieke academische loopbaan, met een man die hartpatiënten behandelde, wetenschappelijke artikelen schreef en zijn vak uitoefende zoals dat hoorde.
Maar Van Lommel was anders dan de meeste cardiologen. Niet in zijn methoden — die waren even rigoureus en wetenschappelijk als die van zijn collega’s. Wel in zijn bereidheid om vragen te stellen die buiten het medische handboek vielen. Vragen over wat er gebeurt op het moment dat het hart stopt. Over wat patiënten meemaken in die seconden of minuten tussen leven en dood. En bovenal: over wat het betekent als die ervaringen niet passen in het gangbare wetenschappelijke kader.
Bovendien was Van Lommel iemand die luisterde. Echt luisterde. Terwijl veel artsen de verhalen van gereanimeerde patiënten afdeden als bijwerkingen van medicatie of zuurstoftekort, nam hij de tijd om te horen wat mensen hem vertelden. En wat ze hem vertelden, liet hem niet meer los. Patiënten die klinisch dood waren geweest, beschreven ervaringen van een helderheid en diepgang die geen enkel neurologisch model kon verklaren. Ze spraken over licht, over vrede, over een gevoel van thuiskomen. Ze spraken erover alsof het werkelijker was dan het leven zelf.
Dat Van Lommel deze verhalen serieus nam, was in de medische wereld van de jaren tachtig allesbehalve vanzelfsprekend. Desondanks besloot hij er onderzoek naar te doen — systematisch, prospectief en grootschalig. Niet vanuit een spirituele overtuiging, maar vanuit wetenschappelijke nieuwsgierigheid. Hij wilde weten wat er echt aan de hand was. Die keuze zou uiteindelijk leiden tot een van de meest besproken medische studies van de afgelopen decennia, gepubliceerd in een van de meest gezaghebbende tijdschriften ter wereld.
Vandaag is Pim van Lommel wereldwijd erkend als een pionier op het gebied van bijna dood ervaringen en bewustzijnsonderzoek. Hij ontving onder meer de Dr. Bruce Greyson Research Award van de International Association of Near-Death Studies, de Life Time Achievement Award van het World Congress on Clinical and Preventive Cardiology, en de Elisabeth Kübler-Ross Award — drie onderscheidingen die samen een beeld geven van hoe breed zijn invloed reikt, van de wetenschap tot de palliatieve zorg. Alles over zijn werk, zijn publicaties en zijn lezingen vind je op zijn officiële website.
Wil je eerst begrijpen wat een bijna dood ervaring precies inhoudt voordat je verder leest over het onderzoek van Van Lommel? Lees dan ons uitgebreide artikel: Bijna dood ervaringen: waarom steeds meer wetenschappers geloven dat het écht is.
De eerste ontmoeting met een bijna dood ervaring
Het was niet een congres, een wetenschappelijk artikel of een collega die Pim van Lommel op het spoor zette van bijna dood ervaringen. Het was een boek. In 1986 las hij Return from Tomorrow van de Amerikaanse psychiater George Ritchie — een persoonlijk verslag van een man die tijdens een ernstige ziekte klinisch dood was geweest en daar een ervaring had meegemaakt die zijn leven voorgoed veranderde. Van Lommel las het in één adem uit. En hij besefte dat hij in zijn jaren als cardioloog patiënten had gehad die hem precies hetzelfde hadden willen vertellen — maar die hij, onbewust, nooit echt had gehoord.
Dat inzicht was het begin. Vervolgens begon Van Lommel actief te vragen. Aan patiënten die hij had gereanimeerd, aan verpleegkundigen die de eerste gesprekken voerden na een hartstilstand, aan collega’s die hij vertrouwde. En de verhalen kwamen. Ze kwamen in een stroom die hij niet meer kon negeren. Mensen die boven hun eigen lichaam hadden gezweefd. Die het licht hadden gezien. Die gestorven familieleden hadden ontmoet. Die terugkeerden met een zekerheid over de dood die geen angst meer toeliet.
Wat Van Lommel trof, was niet alleen de inhoud van die verhalen — maar de consistentie ervan. Mensen van verschillende leeftijden, verschillende religies, verschillende achtergronden beschreven in wezen dezelfde ervaring. Bovendien beschreven ze die ervaring met een emotionele helderheid die jaren later nog even scherp was als op de dag dat het gebeurde. Dat was neurologisch gezien onverklaarbaar. Normale herinneringen vervagen. Traumatische herinneringen vertekenen. Maar dit niet.
Tegelijkertijd zag Van Lommel hoe zijn patiënten met hun ervaring worstelden. Niet omdat de ervaring zelf negatief was — integendeel. Maar omdat ze niemand hadden aan wie ze het kwijt konden. Artsen die het afdeden als een bijwerking. Familie die het niet begreep. Een wereld die geen taal had voor wat ze hadden meegemaakt. Daardoor droegen veel mensen hun bijna dood ervaring jarenlang alleen — als een kostbaar geheim waar niemand raad mee wist. Juist daarom besloot Van Lommel niet alleen te luisteren — maar ook te handelen. Als cardioloog had hij toegang tot precies de patiëntengroep die het meest relevant was voor dit onderzoek: mensen die waren gereanimeerd na een hartstilstand. Mensen die klinisch dood waren geweest en waren teruggekomen. Daardoor bevond hij zich in een unieke positie om het fenomeen niet alleen te documenteren, maar ook wetenschappelijk te onderzoeken — op een manier die de medische wereld niet kon negeren.
Die beslissing, genomen in de late jaren tachtig in een ziekenhuis in Arnhem, zou uiteindelijk leiden tot een onderzoek dat de wereld zou veranderen. Meer daarover lees je in de volgende paragraaf — over hoe de studie tot stand kwam die in The Lancet zou verschijnen en de medische wereld met verstomming sloeg. Voor meer achtergrond over Van Lommels biografie en zijn weg naar dit onderzoek, lees het uitgebreide profiel op Preludium.
Het onderzoek — Hoe de Lancet-studie tot stand kwam
Een grootschalig wetenschappelijk onderzoek opzetten kost normaal gesproken jaren van subsidieaanvragen, institutionele steun en academische goedkeuring. Het onderzoek van Pim van Lommel verliep anders. Toen hij in 1988 begon met zijn prospectieve studie naar bijna dood ervaringen, wilde niemand zijn vingers eraan branden. Geen subsidie. Geen institutionele backing. Alleen de bereidheid van tien Nederlandse ziekenhuizen om mee te werken — en een team van vrijwilligers dat de interviews uitwerkte in avonduren en weekenden.
Dat gegeven alleen al zegt iets over de man. Want Van Lommel stopte niet. Hij ontwierp een onderzoeksopzet die methodologisch sterk genoeg was om later in het meest gezaghebbende medische tijdschrift ter wereld te verschijnen — niet omdat hij daarvoor werd betaald, maar omdat hij vond dat het moest gebeuren. De wetenschap had dit fenomeen te lang genegeerd. Iemand moest het serieus nemen.
De opzet van de studie was even eenvoudig als doordacht. Alle patiënten die tussen 1988 en 1992 in één van de tien deelnemende Nederlandse ziekenhuizen succesvol waren gereanimeerd na een hartstilstand, werden binnen enkele dagen na hun ontslag geïnterviewd. Niet geselecteerd op basis van wie had aangegeven iets bijzonders te hebben meegemaakt — maar consequent, alle 344 achtereenvolgende patiënten. Daardoor was er geen sprake van zelfselectie, wat eerdere retrospectieve studies juist kwetsbaar had gemaakt. Dit was de eerste grootschalige prospectieve studie naar bijna dood ervaringen ooit.
Vervolgens werden alle patiënten twee jaar later opnieuw geïnterviewd. En acht jaar later nog een keer. Daardoor was het onderzoek niet alleen een momentopname — maar een longitudinale studie die liet zien hoe mensen zich in de loop der tijd ontwikkelden na hun ervaring. Hoe veranderden hun waarden? Hun angst voor de dood? Hun relaties? Hun kijk op het leven? De antwoorden op die vragen zouden even verrassend blijken als de ervaringen zelf.
Naast de interviews werden ook alle medische, farmacologische en psychologische gegevens van de patiënten verzameld. Had iemand meer medicatie gehad? Was er sprake van extra lang zuurstoftekort? Was de patiënt bijzonder angstig of religieus? Het doel was helder: als er een verklaring was voor bijna dood ervaringen in fysiologische of psychologische factoren, dan zou die verklaring in de data zichtbaar moeten zijn. Van Lommel was bereid zijn eigen hypothesen te weerleggen. Dat is wetenschap op zijn best.
In december 2001 — dertien jaar na de start van het onderzoek — verschenen de resultaten in The Lancet. Het artikel werd ondertekend door Van Lommel en drie collega-onderzoekers: Ruud van Wees, Vincent Meyers en Ingrid Elfferich. Samen hadden ze iets neergezet wat de medische wereld niet kon negeren — een methodologisch solide, grootschalig, prospectief onderzoek naar een fenomeen dat tot dan toe vooral als anekdotisch werd beschouwd. Wat de resultaten waren, en waarom ze de wereld op zijn kop zetten, lees je in de volgende paragraaf.
De resultaten die de wereld veranderden
Toen het artikel van Pim van Lommel op 15 december 2001 verscheen in The Lancet, sloeg het in als een bom. Dat waren de woorden die mensen gebruikten — wetenschappers, journalisten, artsen, en de mensen die zelf een bijna dood ervaring hadden meegemaakt en eindelijk zagen dat hun verhaal serieus werd genomen. Het artikel was wereldnieuws. Niet omdat het sensationeel was geschreven, maar juist omdat het dat niet was. Het was nuchter, methodologisch solide en gepubliceerd in het meest gezaghebbende medische tijdschrift ter wereld. Dat maakte het onmogelijk om weg te kijken.
De cijfers waren helder. Van de 344 gereanimeerde patiënten rapporteerde 18 procent — 62 mensen — een bijna dood ervaring. Van hen hadden 41 patiënten een diepe bijna dood ervaring, met meerdere klassieke elementen zoals lichaamsverlating, het licht, een levensoverzicht en ontmoetingen met overledenen. Bovendien bleek uit de data iets wat minstens even opvallend was: geen van de voor de hand liggende verklaringen hield stand. Mensen met meer zuurstoftekort hadden niet vaker een bijna dood ervaring. Mensen die meer medicatie hadden gehad evenmin. Mensen die religieus waren of bang voor de dood rapporteerden ze niet vaker dan atheïsten of mensen die rustig bleven. De ervaring leek zich niets aan te trekken van fysiologie, farmacologie of psychologie.
Daardoor stond de medische wetenschap voor een raadsel dat ze niet konden oplossen met bestaande modellen. Van Lommel formuleerde het in zijn NRC-interview kernachtig: mensen melden een ongelooflijk helder bewustzijn, terwijl de hersenfuncties zichtbaar en meetbaar zijn uitgevallen. Zijn conclusie was even eenvoudig als radicaal — het bewustzijn is mogelijk niet aan de hersenen gebonden. Het brein produceert geen bewustzijn, het faciliteert het slechts. Zoals een radio geen muziek maakt, maar haar ontvangt.
Wereldwijd volgde een golf van reacties. Wetenschappers, theologen en filosofen bogen zich over de studie. Sommigen betwistten de conclusies — wat wetenschappelijk gezond is. Anderen erkenden dat het onderzoek vragen opriep die de neurologie tot dan toe had vermeden. Bovenal opende het de deur voor serieus vervolgonderzoek naar bijna dood ervaringen op grote schaal, iets wat daarvoor nauwelijks mogelijk was geweest. De International Association for Near-Death Studies verwees in de jaren daarna veelvuldig naar de Lancet-studie als het wetenschappelijke fundament van het vakgebied.
Misschien nog betekenisvoller dan de wetenschappelijke impact was de menselijke impact. Artsen en verpleegkundigen over de hele wereld lazen het artikel en begonnen hun patiënten anders te benaderen. Mensen die jarenlang hadden gezwegen over hun bijna dood ervaring — bang om niet geloofd te worden — vonden in de publicatie van Van Lommel eindelijk erkenning. Hun ervaring was niet verzonnen. Het was geen bijwerking. Het was echt.
Kortom — het artikel in The Lancet was meer dan een wetenschappelijke publicatie. Het was een keerpunt. Voor de wetenschap, voor de geneeskunde, en voor iedereen die ooit had geprobeerd onder woorden te brengen wat er met hen was gebeurd op de grens van leven en dood.
Eindeloos Bewustzijn — het boek
Zes jaar na de publicatie in The Lancet deed Pim van Lommel iets wat veel wetenschappers nooit doen: hij stapte uit de wereld van de academische artikelen en schreef een boek voor gewone mensen. Niet voor zijn vakbroeders, niet voor neurologen of filosoven, maar voor iedereen die ooit had nagedacht over de vraag wat bewustzijn is — en wat er gebeurt als het lichaam ophoudt te functioneren. Dat boek, verschenen in 2007 bij Uitgeverij Ten Have, heette Eindeloos Bewustzijn. Het zou een van de meest verkochte Nederlandse non-fictie boeken van zijn generatie worden.
De titel zegt alles. Bewustzijn dat eindeloos is — niet gebonden aan tijd, niet gebonden aan plaats, niet gebonden aan het lichaam. Dat is de kern van wat Van Lommel betoogt. Niet als spirituele overtuiging, maar als wetenschappelijke hypothese die voortkomt uit zijn onderzoek. Het brein produceert geen bewustzijn, zo stelt hij. Het ontvangt het. Zoals een televisie geen programma’s maakt, maar ze uitzendt. Als de televisie kapot gaat, verdwijnt het signaal niet — het was er al die tijd al. En het blijft er na.
Daarnaast verdiept het boek zich in de verhalen van mensen die Van Lommel in de loop van zijn onderzoek persoonlijk sprak. Mensen met wie hij contact hield, soms jarenlang, en van wie hij de levens zag veranderen na hun bijna dood ervaring. Hierdoor is Eindeloos Bewustzijn geen droog wetenschappelijk werk — het is een leesbaar, meeslepend boek dat wetenschap en menselijkheid verweven houdt. Lezers omschreven het als het meest indrukwekkende boek dat ze ooit hadden gelezen. In Nederland alleen al werden uiteindelijk meer dan 155.000 exemplaren verkocht. Wereldwijd meer dan 400.000. Het werd vertaald in elf talen.
Wat het boek bovendien zo bijzonder maakt, is de intellectuele eerlijkheid waarmee Van Lommel schrijft. Hij claimt geen absolute waarheden. Hij bewijst niet dat er een leven na de dood is. Wat hij wél doet, is systematisch laten zien waarom de gangbare verklaringen voor bijna dood ervaringen tekortschieten — en waarom een model van niet-lokaal bewustzijn beter past bij de feiten die hij heeft verzameld. Dat is precies de wetenschappelijke houding die het boek zo overtuigend maakt: niet geloof, maar redenering.
In 2017 verscheen een jubileumeditie met een nieuw voorwoord, waarin Van Lommel terugblikt op alles wat het boek heeft losgemaakt — bij hemzelf, bij zijn lezers, en in de wetenschap. Want Eindeloos Bewustzijn deed meer dan informeren. Het opende gesprekken die eerder niet gevoerd werden. Tussen patiënten en artsen. Tussen stervenden en hun naasten. Tussen wetenschappers die bereid waren verder te kijken dan het materialistisch model hen toestond.
De thema’s uit Eindeloos Bewustzijn — bewustzijn, dood, en wat daarna komt — staan ook centraal in de indringende Netflix-documentaire die we bespreken op deze site. Heb je die nog niet gezien? Lees dan: Surviving Death — de documentaire over bijna dood ervaringen die je niet vergeet.
Pim van Lommel's visie op bewustzijn
De meest ingrijpende vraag die Pim van Lommel in zijn werk stelt, is er een die de wetenschap al eeuwen bezighoudt en nog altijd niet heeft opgelost: wat is bewustzijn precies? Waar zit het? Wat doet het? En — misschien wel het meest fundamenteel — is het afhankelijk van het brein, of bestaat het onafhankelijk daarvan? Voor de meeste wetenschappers is het antwoord vanzelfsprekend: bewustzijn is een product van de hersenen. Geen hersenen, geen bewustzijn. Van Lommel denkt daar anders over. En hij heeft data om zijn standpunt te onderbouwen.
Zijn centrale these is dat bewustzijn non-lokaal is. Dat wil zeggen: het is niet gebonden aan een specifieke tijd of plaats. Het bevindt zich niet in de hersenen, zoals water zich in een glas bevindt. Het is er altijd — overal, continu, ook als de hersenen tijdelijk niet functioneren. De hersenen ontvangen bewustzijn, zo stelt Van Lommel. Ze produceren het niet. Hij vergelijkt het met een televisie: als het toestel kapot gaat, stoppen de programma’s niet met bestaan. Ze worden alleen niet meer ontvangen. En als het toestel gerepareerd wordt — of als de patiënt wordt gereanimeerd — keert de ontvangst terug.
Elders gebruikt Van Lommel de metafoor van het internet. Ons bewustzijn functioneert als de cloud — overal aanwezig, altijd beschikbaar, niet afhankelijk van één apparaat. Onze hersenen zijn de computer die verbinding maakt met die cloud. Als de computer uitvalt, verdwijnt de cloud niet. De informatie is er nog steeds. Dit model verklaart volgens Van Lommel hoe mensen tijdens een klinische dood — geen hartslag, geen meetbare hersenactiviteit — toch coherente, gedetailleerde ervaringen kunnen hebben. Want hun bewustzijn was er nog. Het was alleen tijdelijk losgekoppeld van het lichaam.
Ter ondersteuning van deze visie zoekt Van Lommel aansluiting bij de kwantumfysica. Dat is een bewuste keuze. De kwantumfysica heeft ons immers al laten zien dat de werkelijkheid fundamenteel anders in elkaar zit dan onze intuïtie suggereert — dat deeltjes op twee plaatsen tegelijk kunnen zijn, dat observatie de werkelijkheid beïnvloedt, en dat informatie zich non-lokaal kan gedragen. Van Lommel benadrukt uitdrukkelijk dat kwantumfysica bewustzijn niet verklaart. Wel helpt het begrijpen waarom non-lokaliteit als concept niet in strijd is met de wetten van de natuur. Het opent een deur — geen bewijs, maar een legitieme mogelijkheid.
Wat deze visie zo krachtig maakt, is dat ze consequenties heeft die verder reiken dan de bijna dood ervaring alleen. Als bewustzijn non-lokaal is — als het niet begint bij de geboorte en niet eindigt bij de dood — dan verandert dat fundamenteel hoe we naar het leven kijken. Naar ziekte. Naar sterven. Naar wat we doen met de tijd die we hebben. Onderzoek gepubliceerd in ScienceDirect bevestigt dat mensen na een bijna dood ervaring — juist door dit soort inzichten — significante en blijvende transformaties doormaken in hun waarden en levensperspectief. Niet als gevolg van de nabijheid van de dood op zichzelf, maar als gevolg van wat ze daar zagen en voelden.
Van Lommel zegt het zelf het duidelijkst. In zijn eigen woorden: ons brein maakt het ervaren van bewustzijn mogelijk, maar produceert het niet. Bewustzijn is niet op een bepaalde tijd en plaats te lokaliseren. Het is er altijd — ook als wij het niet meer ontvangen. Dat is geen spirituele claim. Dat is, in zijn ogen, de meest logische conclusie uit dertig jaar onderzoek naar wat mensen meemaken op de grens van leven en dood.
Zijn erfenis en invloed vandaag
Pim van Lommel is inmiddels 82 jaar. Hij werkt niet meer als cardioloog — dat deed hij voor het laatst in 2003. Maar stoppen met werken heeft hij nooit gedaan. Sindsdien besteedt hij zijn tijd volledig aan onderzoek, schrijven en lezingen. Lezingen voor ziekenhuizen en hospices. Voor universiteiten en medische studenten. Voor congressen over palliatieve zorg en voor grote publiekszalen die uitverkopen. Hij sprak in Nederland, maar ook in België, Duitsland, de Verenigde Staten en tientallen andere landen. De boodschap is overal dezelfde — en overal even onverminderd actueel.
Zijn invloed op het vakgebied is moeilijk te overschatten. Vóór zijn Lancet-publicatie in 2001 was onderzoek naar bijna dood ervaringen nauwelijks serieus genomen binnen de academische geneeskunde. Daarna veranderde dat. Andere onderzoekers volgden zijn methodologie. Nieuwe prospectieve studies werden opgezet. Het debat over bewustzijn en de relatie met het brein verhuisde van de marge naar het centrum van de neurowetenschappen. Van Lommel opende een deur die moeilijk meer te sluiten is — niet omdat hij bewijs leverde voor een leven na de dood, maar omdat hij aantoonde dat de gangbare verklaringen ontoereikend waren.
Bovendien veranderde zijn werk de manier waarop zorgprofessionals omgaan met patiënten die een bijna dood ervaring hebben meegemaakt. Dankzij zijn onderzoek — en het publieke debat dat daaruit volgde — zijn artsen en verpleegkundigen zich bewuster geworden van het belang van luisteren. Van het erkennen. Van het niet wegwuiven. Voor mensen die jarenlang hun ervaring hadden verzwegen uit angst voor onbegrip, was dat een bevrijding. Van Lommel zelf omschrijft het als zijn belangrijkste bijdrage — niet de wetenschap, maar de erkenning.
Zijn interview in Trouw illustreert dit treffend. In twee maanden tijd verschenen zeven drukken van Eindeloos Bewustzijn — meer dan 42.000 boeken. Mensen kochten het niet alleen, ze lazen het ook. En ze namen contact op. Brieven, e-mails, verhalen. Van mensen die eindelijk woorden hadden gevonden voor iets wat ze al jaren met zich meedroegen. Van Lommel beantwoordde ze allemaal — persoonlijk, zonder uitzondering. Dat zegt iets over de mens achter de wetenschap.
Ook vandaag, in 2025, blijft Van Lommel actief. Hij publiceert, geeft lezingen en draagt bij aan internationale debatten over bewustzijn, sterven en wat daarna komt. Zijn werk blijft resoneren — bij wetenschappers die verder bouwen op zijn methodologie, bij artsen die hun patiënten anders benaderen, en bij gewone mensen die in zijn woorden herkenning vinden voor iets wat hen is overkomen en wat ze nooit volledig konden uitleggen.
Wil je zelf horen hoe mensen hun bijna dood ervaring beschrijven — in hun eigen woorden, zonder filters? Abonneer je dan op ons YouTube-kanaal Een Nieuw Begin, waar mensen openlijk hun verhalen delen over wat er gebeurde op de grens van leven en dood.
Rondom Pim van Lommel en zijn onderzoek leven veel vragen. Hieronder beantwoorden we de meest gestelde zo volledig en eerlijk mogelijk.
1. Is Pim van Lommel gelovig?
Dit is een vraag die Van Lommel zelf regelmatig krijgt — en zijn antwoord is steevast hetzelfde. Hij presenteert zichzelf niet als gelovig in de traditionele, religieuze zin van het woord. Zijn vertrekpunt is wetenschap, niet geloof. Wat zijn onderzoek hem heeft gebracht, is geen religieuze overtuiging maar een wetenschappelijke hypothese: dat bewustzijn mogelijk non-lokaal is en niet eindigt bij de dood van het lichaam.
Daarbij benadrukt hij uitdrukkelijk dat bijna dood ervaringen geen wetenschappelijk bewijs zijn voor een leven na de dood. Ze zijn wel een aanwijzing dat het huidige materialistische model van bewustzijn ontoereikend is. Dat is een wetenschappelijke conclusie, geen geloofsovertuiging. Juist daardoor wordt zijn werk zo breed gedragen — ook door mensen die zichzelf nadrukkelijk niet religieus noemen.
2. Wat is het belangrijkste wat Pim van Lommel heeft ontdekt?
De kern van zijn ontdekking is dat mensen tijdens een klinische dood — geen hartslag, geen meetbare hersenactiviteit — toch coherente, gedetailleerde en emotioneel overweldigende ervaringen kunnen hebben. Bovendien bleek uit zijn longitudinale studie dat geen enkele fysiologische, farmacologische of psychologische factor betrouwbaar kon voorspellen wie een bijna dood ervaring zou krijgen en wie niet.
Daarmee toonde hij aan dat de gangbare verklaringen — zuurstoftekort, medicatie, angst, religieuze verwachting — simpelweg niet klopten. Zijn ontdekking is dus eigenlijk een ontkrachting: hij bewees wat het níet is. En dat negatieve bewijs is in de wetenschap vaak krachtiger dan een positieve claim.
3. Wat betekent non-lokaal bewustzijn precies?
Non-lokaal bewustzijn is het idee dat bewustzijn niet gebonden is aan een specifieke plek of een specifiek moment — in dit geval de hersenen. Het is overal aanwezig, continu, onafhankelijk van het functioneren van het brein. Van Lommel vergelijkt het met het internet: de cloud is er altijd, ook als jouw computer uitstaat. Jouw apparaat ontvangt de informatie, maar produceert haar niet.
Ter verduidelijking haalt Van Lommel ook elementen uit de kwantumfysica aan, die heeft aangetoond dat non-lokaliteit als fenomeen bestaat in de natuur. Hij claimt daarmee niet dat kwantumfysica bewustzijn verklaart — wel dat het concept non-lokaliteit wetenschappelijk legitiem is en dus ook op bewustzijn van toepassing zou kunnen zijn.
4. Heeft Pim van Lommel zelf een bijna dood ervaring gehad?
Nee — en dat maakt zijn positie juist zo interessant. Van Lommel spreekt niet vanuit eigen ervaring, maar vanuit dertig jaar wetenschappelijk onderzoek. Hij begon zijn zoektocht niet vanuit een persoonlijk trauma of een spirituele overtuiging, maar vanuit nieuwsgierigheid. Puur wetenschappelijke, medische nieuwsgierigheid naar iets wat zijn patiënten hem vertelden en wat hij niet kon verklaren.
Daardoor is zijn stem in dit debat uniek. Hij is geen ervaringsdeskundige die zijn eigen beleving wil rechtvaardigen. Hij is een wetenschapper die zijn eigen aannames bereid was los te laten — en dat is in de wetenschap zeldzamer dan het zou moeten zijn.
5. Waar kan ik meer lezen over het onderzoek van Pim van Lommel?
Het beste startpunt is zijn boek Eindeloos Bewustzijn, dat toegankelijk is geschreven voor een breed publiek en zowel de wetenschap als de persoonlijke verhalen combineert. Daarnaast publiceert Van Lommel regelmatig nieuwe artikelen en interviews via zijn eigen website. Voor wie liever kijkt dan leest — Sam Parnia van NYU Langone Health bouwt voort op vergelijkbaar onderzoek en is eveneens toegankelijk voor een breed publiek.
Wil je tot slot ook de persoonlijke kant ervaren — wat bijna dood ervaringen doen met de mensen die ze meemaken? Lees dan ons artikel over waarom steeds meer wetenschappers geloven dat bijna dood ervaringen écht zijn — de perfecte aanvulling op alles wat je hier over Pim van Lommel hebt gelezen.
